Mahnı, musiqi qədər, incəsənət, mədəniyyət qədər insanları bir-birinə heç nə bağlamır. İncəsənətin, mədəniyyətin, xüsusən də, mahnının, musiqinin oynadığı rolu heç bir vasitə oynaya bilməz.

HEYDƏR ƏLİYEV
1733

İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə tarix və mədəniyyət obyektlərin vəziyyətinə dair məlumat

“Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad olunmuş ərazilərində müvəqqəti xüsusi idarəetmənin təşkili haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 29 oktyabr tarixli 1170 nömrəli Fərmanına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad olunmuş ərazilərində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin nümayəndələri tərəfindən tarix və mədəniyyət obyektlərinin (abidələrinin və müəssisələrinin) ilkin inventarlaşdırılması və mühafizəsi məqsədilə  abidələrin və mədəniyyət müəssələrinin monitorinqlərinə başlanılmışdır.

İndiyədək aparılmış monitorinqlər zamanı dövlət qeydiyyatında olan 312 tarix-mədəniyyət abidəsinin monitorinqi həyata keçirilmişdir. Bundan əlavə, həmin ərazilərdə yerləşən dövlət qeydiyyatında olmayan tarixi, memarlıq, arxeoloji əlamət daşıyan 106 obyekt (yeni aşkar olunmuş abidə) aşkar edilmişdir.

Həmçinin aparılan monitorinqlər zamanı 571 mədəniyyət müəssisəsi aşkar edilmişdir ki, onlardan 286-sı kitabxana, 237-si mədəniyyət evi və klub müəssisəsi, 19-u muzey, 24-ü uşaq musiqi məktəbi, 1-i kinoteatr, 2-si teatr, 2-si qalereyadır. Müəssisələrin hamısı demək olar ki, tamamilə dağıdılmış vəziyyətdədir.

Beynəlxalq təşkilatların, o cümlədən BMT-nin  ixtisaslaşmış müəssisələrinin son 30 ildə həyata keçirməli olduğu faktaraşdırıcı missiyalar təşkil edilmədiyinə görə inventarlaşdırma prosesi boşluğu doldurmalı olmuşdur. Hazırkı monitorinq  Ermənistan Respublikasının 30 illik işğalı nəticəsində tarix-mədəniyyət abidələrinə qarşı törətdiyi qanunsuz hərəkətləri həmin ərazilərin hansı vəziyyətdə təhvil alındığını müəyyənləşdirməyə imkan vermişdir.

Təəssüflə qeyd etməliyik ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə məscidlər, mədrəsələr, körpülər, məbədlər nəinki dağıdılmış, eyni zamanda bir çox hallarda təyinatına uyğun olmayan şəkildə istifadə olunaraq xalqımızın milli mənəvi dəyərləri təhqir edilmişdir.

Burada, Füzuli rayonunda Hacı Ələkbər məscidi, Dədəli, Merdinli, Gecəgözlü, Yuxarı Veysəlli kənd məscidləri, Horadiz kəndindəki iki məscid, Cəbrayıl rayonunda Süleymanlı və Papı kənd məscidləri, Qubadlı rayonunda Məmər və Yusifbəyli kənd məscidləri, Zəngilan rayonunda Zəngilan şəhər məscidi, Malatkeşin və Zəngilan kənd məscidləri xüsusilə qeyd olunmalıdır.

Qaraağac qəbiristanlığında yerləşmiş yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi olan Uğurlu bəyin türbəsi də daxil olmaqla  XIX əsrə aid 4 türbə tamamilə məhv edilmişdir.

Ağdam şəhərində yerləşən Pənahəli xanın (XIX əsr) və Mehdiqulu xanın türbələrinin dağıntılara məruz qoyulduğu, işğalçı Ermənistan tərəfindən abidələrə ciddi ziyan vurulduğu müəyyən olunmuşdur. İbrahimxəlil xanın türbəsi (XIX əsr) isə tamamilə dağıdılmışdır.

Erməni silahlı qüvvələri tərəfindən ən çox dağıdılan daşınmaz mədəni irs nümunələri İslam dini abidələri, yəni məscidlər, türbələr və digər inanc yerləri olmuşdur. Ermənistan Respublikası xalqımıza məxsus məscidlərin içərisində ev heyvanları, o cümlədən donuz saxlamaqla azərbaycanlılara qarşı öz nifrətlərini nümayiş etdirmişlər. İşğal olunmuş ərazilərdə yerləşən zəngin mədəni irsə, o cümlədən xüsusi əhəmiyyətə malik, unikal abidələrə bu cür münasibət dünya irsinə qarşı yönəlmiş təhdiddir.

Dini ibadət yerlərinin dağıdılması və donuzların saxlanıldığı yer kimi istifadə olunması erməni vandalizminin bariz nümunəsidir və bu abidələrin timsalında dünya və ölkəmizin mədəni irsinə münasibət beynəlxalq təşkilatlar, xarici dövlətlərin qınağına səbəb olmalıdır. Bu hal Ermənistan Respublikasının digər dinlərə münasibətini və həqiqi simasını əks etdirir.

Təcavüzkar Ermənistan rəhbərliyinin təşkilatçılığı ilə Xocavənd rayonunda yerləşən Azıx mağarası, Ağdam rayonunda yerləşən Şahbulaq qəsrinin yaxınlığında xarici ölkələrdən olan mütəxəssislərin də daxil edildiyi saxta arxeoloji ekspedisiyalar tərəfindən qanunsuz qazıntı işləri təşkil olunmuşdur. Eyni zamanda Ermənistan tərəfi daha bir təxribata əl ataraq Şuşa şəhərindəki Yuxarı Gövhər ağa məscidində “bərpa” işləri adı altında abidənin tarixini saxtalaşdırmaqla məşğul olmuş, xalqımıza məxsus bu tarixi tikilinin fars məscidi olmasını iddia etmişdir. Məqsəd isə iki qonşu və dost xalqı bir-birinə qarşı qoymaq idi.

Ermənistan tərəfinin vandalizmi yalnız müsəlman tarixi dini-memarlıq abidələrinə deyil, həmçinin xristian tarixi-dini abidələrinə münasibətdə də özünü göstərmişdir. Belə ki, Kəlbəcər rayonunda yerləşən Xudavəng və Gəncəsər monastırları da daxil olmaqla Qafqaz Albaniyasına aid bir çox məbədlər mənimsənilərək vandalizmə məruz qalmışdır. Xudavəng monastırına aid Arzu xatun kilsəsinin şərq divarındakı, Xudavəng monastırının incisi hesab olunan freska xüsusi üsullarla kəsilərək götürülmüşdür. Gəncəsər monastırında aparılmış qanunsuz təmir işləri nəticəsində onun əzəli görkəminə zərər dəymişdir.

Ermənistan Respublikası tərəfindən memarlıq və arxeoloji abidələrlə yanaşı bağ-park, monumental və xatirə abidələri də dağıdılmışdır. Belə ki, Qubadlı, Füzuli və Ağdam şəhərlərində vaxtilə yerləşmiş 1941-1945-ci il müharibəsində həlak olmuş həmvətənlərimizin xatirə abidələri tamamilə məhv edilmişdir. Füzuli şəhərində Məhəmməd Füzulinin heykəli, Laçın rayonunun Güləbird kəndində Sarı Aşığın xatirə muzeyi, Molla Pənah Vaqifin Şuşa şəhərində yerləşən büstü, şairə Natəvanın Ağdam şəhərində yerləşən qəbirüstü abidəsi dağıdılmışdır.

Ermənistan tərəfinin mədəniyyət obyektlərinə qarşı bu cür vandalizm aktları bir çox beynəlxalq sənədlərə, o cümlədən 1954-cü ildə Haaqada qəbul edilmiş "Silahlı münaqişə zamanı mədəni sərvətlərin qorunması haqqında Konvensiya"nın, "Arxeoloji irsin qorunması haqqında" Avropa Konvensiyasının,  “Ümumdünya mədəni və təbii irsinin mühafizəsi haqqında Konvensiya”nın müddəalarını kobud şəkildə pozmuşdur.

Ermənistan hərbi-siyasi rəhbərliyinin Azərbaycan xalqına məxsus tarix və mədəniyyət abidələrinin dağıdılması, mənimsənilməsi və öz tarixi təyinatına uyğun olmayan şəkildə istifadəsinə görə məsuliyyətə cəlb olunacağına və layiqli cəzalarını alacaqlarına tam əminik.  

 

XƏBƏRLƏR

09.04.2021 15:40
Rusiya Prezidenti tanınmış xoreoqraf soydaşımızı təltif edib
09.04.2021 12:00
Professor Fərid Ələkbərli vəfat edib
08.04.2021 17:53
Azərbaycanla Əfqanıstan arasında mədəni əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olundu
08.04.2021 14:07
“Müasir dövrdə Nizami mədəni irsinin təfsiri” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib
05.04.2021 17:01
“Nizami Gəncəvi yaradıcılığı Azərbaycanın əqli mülkiyyəti və bəşəriyyətin mədəni sərvətidir” mövzusunda vebinar keçirildi
05.04.2021 15:42
Rafiq Hüseyn oğlu Hüseynov
05.04.2021 11:55
UNESCO-nun Mədəni Müxtəliflik üzrə Beynəlxalq Fondu (International Fund for Cultural Diversity, IFCD) layihə qəbulunu açıq elan edir
02.04.2021 14:26
Mədəniyyət naziri Gürcüstanın ölkəmizdəki səfiri ilə görüş keçirib
02.04.2021 12:05
“Davranış Mədəniyyəti Konsepsiyası”nın hazırlanması ilə bağlı ictimai rəyin öyrənilməsi məqsədilə sorğu keçirilir
31.03.2021 18:56
Mart qırğınlarının 103-cü ildönümü ilə əlaqədar Quba Soyqırımı Memorial Kompleksində anım mərasimi keçirilib
31.03.2021 16:31
İslam Dünyası Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (ICESCO) İcraiyyə Şurasının 41-ci sessiyası keçirilir
31.03.2021 13:59
Nazir Anar Kərimov Mərakeş Krallığının ölkəmizdəki səfiri ilə görüşdü
30.03.2021 15:48
"Sirlər xəzinəsi" intellektual müsabiqəsinin qalibləri müəyyənləşib
29.03.2021 17:56
“Böyük Qayıdış” qısametrajlı bədii, sənədli və animasiya film layihələri müsabiqəsinə sənəd qəbulu başa çatıb
29.03.2021 17:08
Aşıq Ələsgərin 200 illiyinə həsr olunmuş “Göyçədən türk dünyasına” mövzusunda videokonfrans keçirildi
29.03.2021 14:01
Moskvada Nizami Gəncəvinin 880 illiyi münasibətilə Qara Qarayevin “Yeddi gözəl” baletinin növbəti nümayişi olacaq
20.03.2021 13:36
Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Anar Kərimovun Novruz bayramı münasibətilə ictimaiyyətə təbriki
20.03.2021 13:22
Milli İncəsənət Muzeyində “Novruz ahəngi”
19.03.2021 10:43
“Azərbaycanda yaradıcı iqtisadiyyatın təşkilati strukturunun dəstəklənməsi” mövzusunda seminar keçirildi
18.03.2021 17:54
Abdulla Şaiqin 140 illiyinə həsr olunmuş “Arazdan Turana” mövzusunda videokonfrans keçirildi
18.03.2021 16:32
Mədəniyyət naziri Anar Kərimov İranın ölkəmizdəki səfiri ilə görüşdü
17.03.2021 12:58
“Sirlər xəzinəsi” intellektual müsabiqəsi elan olunur
17.03.2021 11:18
“Novruz naxışları” sərgisi açılıb
16.03.2021 12:14
Ölkəmizdə mədəniyyət sənayelərinə fiziki məhdudiyyətli insanların cəlb olunması diqqət mərkəzindədir
12.03.2021 12:02
Azərbaycan ilə İordaniya arasında mədəniyyət sahəsində əlaqələr müzakirə edilib
11.03.2021 14:29
İstanbul Beynəlxalq Naşirlər Görüşündə Azərbaycan ədəbiyyatına həsr olunan tədbirlər keçirilib
11.03.2021 08:56
Milli Teatr Günü qeyd olunub
10.03.2021 14:28
Azərbaycan İstanbul Beynəlxalq Naşirlər Görüşündə təmsil olunur
10.03.2021 12:59
Xalq rəssamı Mirnadir Zeynalov vəfat edib
10.03.2021 09:25
Azərbaycanın zəngin mədəniyyəti və tarixi ilə bağlı çoxsaylı kitab Qətər Milli Kitabxanasına hədiyyə edilib 
06.03.2021 15:59
Azərbaycan-Türkiyə mədəni əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri - kino sənayesi
05.03.2021 10:54
“Mədəniyyət/Culture” jurnalının builki ilk nömrəsi işıq üzü görüb
04.03.2021 16:50
Türkiyəyə səfər çərçivəsində nümayəndə heyətinin sahələr üzrə görüşləri keçirilib
04.03.2021 10:22
Mədəniyyət naziri İstanbulda Topqapı Saray Muzeyini ziyarət edib
03.03.2021 16:22
Anar Kərimov İstanbulda azərbaycanlı incəsənət xadimləri ilə görüşüb
03.03.2021 14:37
Mədəniyyət Nazirliyinin nümayəndə heyətinin Türkiyədə görüşləri davam edir
03.03.2021 12:18
Mədəniyyət naziri Ankarada görüşlər keçirib, Prezident Kitabxanasını ziyarət edib
03.03.2021 11:37
Mədəniyyət Nazirliyinin nümayəndə heyəti Türkiyədə görüşlər keçirib