Mahnı, musiqi qədər, incəsənət, mədəniyyət qədər insanları bir-birinə heç nə bağlamır. İncəsənətin, mədəniyyətin, xüsusən də, mahnının, musiqinin oynadığı rolu heç bir vasitə oynaya bilməz.

HEYDƏR ƏLİYEV
655

“Nizami Gəncəvi “Xəmsə”sinin dünya ədəbiyyatına və mədəniyyətinə təsiri”

Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Forumunun noyabrın 24-də gerçəkləşən ikinci panel iclası “Nizami Gəncəvi “Xəmsə”sinin dünya ədəbiyyatına və mədəniyyətinə təsiri” mövzusuna həsr olunub.

İtaliyanın Piemonte Universitetinin professoru Stefania Sininin moderatorluğu ilə keçirilən iclasda ilk olaraq Fransa Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzinin (CNRS) əməkdaşı, mətnlər və müasir ideologiyalar tarixi üzrə mütəxəssis Kərim İfrakın məruzəsi dinlənildi. “Dünya ədəbiyyatında Nizami təsiri” mövzusunda çıxış edən alim qeyd etdi ki, Nizaminin zəngin yaradıcılığı Çoser, Şekspir, Dante, Bokkaçço, Şiller, Höte, Balzak, M.Tven, Volter və başqa dünya ədəbiyyatı korifeylərinin yaradıcılığında əks-səda doğurub. Şərqdə təkcə onun "Leyli və Məcnun" poemasına 500-dən çox nəzirə yazılıb. Avropa xalqlarının ədəbiyyatlarında da Nizami yaradıcılığı ilə səsləşən və "Xəmsə"nin təsiri ilə əsərlər yazılıb. Bokkaççonun "Ameto" povesti, K.Qozzinin "Yarı ciddi, yarı zarafat" ("Turandot") nağılı, Y.Hammerin "Şirin" poeması, Volterin "Zadiq, yaxud tale" povesti, M.Tvenin "Tom Soyyerin macəraları" romanında və başqa əsərlərdə, eyni zamanda Şillerin "Turandot" pyesində Nizami Gəncəvinin təkcə "Yeddi gözəl" poemasının süjet və motivlərinə rast gəlinməsi deyilənləri təsdiq edir. Eyni zamanda Hötenin "Qərb-Şərq divanı"nda ayrı-ayrı şeirlərin Nizami Gəncəvinin yaradıcılıq dühasına ithaf olunduğu nizamişünaslıqda çoxdan təsdiq olunub.

XVIII əsr ingilis şairi İsaak Dizraeli 1799-cu ildə "Məcnun və Leylinin məhəbbəti" mənzum poemasını qələmə alıb və bu əsər əsasında İsaak Brandon "Qeys, yaxud səhrada məhəbbət" adlı opera bəstələyib.

Məruzəçi onu da əlavə etdi ki, bəstəkarlardan K.Beber, F.Buzoni və C.Puççini Nizaminin "Yeddi gözəl" poemasının motivləri əsasında musiqi əsərləri bəstələyiblər.

Pakistan Milli Akademiyası Folklor və Maddi Mədəni İrs İnstitutunun professoru Talha Ali Kushavaha mədəni müxtəlifliyi bir araya gətirən forumun təşkilatçılarına minnətdarlığını ifadə etdi. Diqqətə çatdırdı ki, Cəlaləddin Rumi və Nizami yaradıcılığı ölkəsində ən çox müraciət edilən mövzudur. Uzun müddət Pakistanda fars dili üstünlük təşkil etdiyi üçün Nizami yaradıcılığı geniş yayılaraq qavranılıb: “Biz istərdik ki, müasir gənclik də Nizami ideyalarını öyrənsin və gələcəyə ötürsün”, – deyə pakistanlı professor bildirdi.  

Macarıstanın Karoli Gaspar Univeürsitetinin professoru Miklos Sarkozi ölkəsində Nizami ilə bağlı tədqiqatlardan söz açdı. Bildirdi ki, Nizami irsinin tədqiqinin Macarıstanda beş əsrlik tarixi var. Macarıstan 150 il Osmanlı imperiyasının tərkibində olduğundan həmin dövrdə Nizami Gəncəvi geniş təbliğ olunub. Hazırda Macarıstan Milli Elmlər Akademiyasında Osmanlı dövrünə aid Nizami əlyazmaları qorunur. Bu əlyazmanın əsas nüsxəsi “Xəmsə”nin xülasə formasıdır.

Professor qeyd etdi Macarıstanın tanınmış alimləri A.Vambery, V.Bacher, S.Kegi və başqaları Nizami yaradıcılığı ilə bağlı çoxsaylı araşdırmalar müəllifi kimi tanınırlar. S.Kegi 1980-ci illərdə Azərbaycana səfər edib və Bakı şəhəri və Nizami Gəncəvi haqqında kitab yazıb. O öz əsərlərində dəfələrlə Nizaminin Azərbaycan şairi olduğunu diqqətə çatdırıb.

Bakı Slavyan Universitetinin kafedra müdiri, professor Rəhilə Qeybullayevanın "Nizami yaradıcılığında kamilliyə aparan motivlər və simvollar", kulturoloq, professor Fuad Məmmədovun "Nizami Gəncəvi dahi ruhi mədəniyyət yaradıcısı kimi" və fəlsəfə doktoru Mail Yaqubun “Nizami “Xəmsə”sində insan hüquqları və antroposentrizm: konkret faktlar” mövzularında məruzələri dinlənildi.

Məruzələrdən sonra mütəxəssislər iştirakçıları maraqlandıran sualları cavablandırdılar. Bununla da Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Forumunun ilk iş günü sona çatdı.

“Nizami Gəncəvi: mədəniyyətlər arasında körpü” mövzusuna həsr olunan beynəlxalq forum noyabrın 26-dək müxtəlif tədbir, konfrans və təqdimatlarla davam edəcək.

XƏBƏRLƏR

25.05.2022 17:05
“İlyas Əfəndiyev. Geriyə baxarkən” fotoalbomunun təqdimat mərasimi keçirildi
25.05.2022 16:49
Mədəni gənclik bir gecəsini Paris Notr-Dama ithaf edib
25.05.2022 16:29
“Yeni adlar” layihəsinin növbəti konserti keçirildi
25.05.2022 15:35
Türkiyə ilə mədəni əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub
23.05.2022 17:58
“EU4Culture” qrant müsabiqəsi çərçivəsində I Regional Şəbəkə Konfransı baş tutub
23.05.2022 17:48
Akademik Milli Dram Teatrı “Mədəni gənclik” layihəsinə ev sahibliyi edib
23.05.2022 17:39
Nazir Anar Kərimov Özbəkistan Respublikasının Baş Nazirinin müavini ilə görüşüb
23.05.2022 12:19
“Şuşa mədəniyyətinin inciləri”: Mehmandarovların malikanə kompleksi
23.05.2022 09:24
Mədəniyyət naziri Anar Kərimovun TÜRKSOY-un baş katibi Sultan Rayevlə görüşü baş tutub
20.05.2022 17:34
İCESCO-nun Bakı şəhərində regional ofisinin yerləşməsi haqqında Saziş imzalanıb
20.05.2022 17:05
"Postmünaqişə Humanitar Gündəliyinin İnkişaf Etdirilməsi: mədəni mühitin canlandırılması yolu ilə davamlı inkişaf” adlı beynəlxalq konfransın iştirakçılarının birgə müraciəti oxunub
20.05.2022 16:29
Prezident İlham Əliyev ICESCO-nun Baş direktorunu qəbul edib
20.05.2022 15:09
Beynəlxalq konfransda “Yerli və regional icmalarda dayanıqlı həyat tərzinin dəstəklənməsi və ekosistemlərin qorunması” mövzusu müzakirə olunub
20.05.2022 14:15
“Keçmiş problemlər – gələcək perspektivlər: urbisid kontekstində irsin idarə olunması siyasətinin tətbiqi” mövzusunda panel sessiya keçirilib
20.05.2022 13:21
İzmirdə "Şuşa ili" çərçivəsində "Gənclərə dəstək" layihəsinin konserti
20.05.2022 12:36
Xalq artisti Vaqif Əsədov vəfat edib
19.05.2022 19:29
Postmünaqişə dövründə dialoq və əməkdaşlığın qurulmasında mədəniyyətin rolu
19.05.2022 16:41
Şuşada “Postmünaqişə humanitar gündəliyinin inkişaf etdirilməsi: mədəni mühitin canlandırılması yolu ilə davamlı inkişaf” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
19.05.2022 11:26
Beynəlxalq Muzeylər Günü münasibətilə "Muzeydə gecə" adlı tədbir keçirildi
18.05.2022 16:06
“Yeni adlar” layihəsi maraqlı konsert proqramları ilə davam edir
18.05.2022 15:13
Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə Şuşada Beynəlxalq konfrans keçiriləcək
18.05.2022 14:24
Məclisi-fəramuşan” Azərbaycan-Özbəkistan şairlərinin növbəti poeziya görüşləri keçirildi
18.05.2022 10:17
Nazirliyin təşkilatçılığı ilə Birinci Bakı Beynəlxalq Piano Festivalı keçiriləcək
17.05.2022 11:42
“Ustad dərsləri” layihəsinə start verilib
17.05.2022 09:47
“4 seasons of Shusha” beynəlxalq fotoqrafiya layihəsinin ilk iştirakçısı Hüseyn Taşkın Azərbaycanda səfərdədir
16.05.2022 16:23
Rauf Hacıyevin doğum günündə məzarı ziyarət olundu
16.05.2022 14:06
Dünya şöhrətli həmyerlimiz xüsusi proqramla Bakıda səfərdədir
16.05.2022 12:03
“Şuşa mədəniyyətinin inciləri”: Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev
14.05.2022 21:02
V “Xarıbülbül” Beynəlxalq Folklor Festivalı başa çatıb
14.05.2022 16:30
Orxan Alptekin: Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığı əbədi yaşayacaq
14.05.2022 16:18
“Xarıbülbül” festivalında ölkəmizin folklor kollektivləri səhnəyə çıxıb