Mahnı, musiqi qədər, incəsənət, mədəniyyət qədər insanları bir-birinə heç nə bağlamır. İncəsənətin, mədəniyyətin, xüsusən də, mahnının, musiqinin oynadığı rolu heç bir vasitə oynaya bilməz.

HEYDƏR ƏLİYEV
262

“Nizami Gəncəvi “Xəmsə”sinin dünya ədəbiyyatına və mədəniyyətinə təsiri”

Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Forumunun noyabrın 24-də gerçəkləşən ikinci panel iclası “Nizami Gəncəvi “Xəmsə”sinin dünya ədəbiyyatına və mədəniyyətinə təsiri” mövzusuna həsr olunub.

İtaliyanın Piemonte Universitetinin professoru Stefania Sininin moderatorluğu ilə keçirilən iclasda ilk olaraq Fransa Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzinin (CNRS) əməkdaşı, mətnlər və müasir ideologiyalar tarixi üzrə mütəxəssis Kərim İfrakın məruzəsi dinlənildi. “Dünya ədəbiyyatında Nizami təsiri” mövzusunda çıxış edən alim qeyd etdi ki, Nizaminin zəngin yaradıcılığı Çoser, Şekspir, Dante, Bokkaçço, Şiller, Höte, Balzak, M.Tven, Volter və başqa dünya ədəbiyyatı korifeylərinin yaradıcılığında əks-səda doğurub. Şərqdə təkcə onun "Leyli və Məcnun" poemasına 500-dən çox nəzirə yazılıb. Avropa xalqlarının ədəbiyyatlarında da Nizami yaradıcılığı ilə səsləşən və "Xəmsə"nin təsiri ilə əsərlər yazılıb. Bokkaççonun "Ameto" povesti, K.Qozzinin "Yarı ciddi, yarı zarafat" ("Turandot") nağılı, Y.Hammerin "Şirin" poeması, Volterin "Zadiq, yaxud tale" povesti, M.Tvenin "Tom Soyyerin macəraları" romanında və başqa əsərlərdə, eyni zamanda Şillerin "Turandot" pyesində Nizami Gəncəvinin təkcə "Yeddi gözəl" poemasının süjet və motivlərinə rast gəlinməsi deyilənləri təsdiq edir. Eyni zamanda Hötenin "Qərb-Şərq divanı"nda ayrı-ayrı şeirlərin Nizami Gəncəvinin yaradıcılıq dühasına ithaf olunduğu nizamişünaslıqda çoxdan təsdiq olunub.

XVIII əsr ingilis şairi İsaak Dizraeli 1799-cu ildə "Məcnun və Leylinin məhəbbəti" mənzum poemasını qələmə alıb və bu əsər əsasında İsaak Brandon "Qeys, yaxud səhrada məhəbbət" adlı opera bəstələyib.

Məruzəçi onu da əlavə etdi ki, bəstəkarlardan K.Beber, F.Buzoni və C.Puççini Nizaminin "Yeddi gözəl" poemasının motivləri əsasında musiqi əsərləri bəstələyiblər.

Pakistan Milli Akademiyası Folklor və Maddi Mədəni İrs İnstitutunun professoru Talha Ali Kushavaha mədəni müxtəlifliyi bir araya gətirən forumun təşkilatçılarına minnətdarlığını ifadə etdi. Diqqətə çatdırdı ki, Cəlaləddin Rumi və Nizami yaradıcılığı ölkəsində ən çox müraciət edilən mövzudur. Uzun müddət Pakistanda fars dili üstünlük təşkil etdiyi üçün Nizami yaradıcılığı geniş yayılaraq qavranılıb: “Biz istərdik ki, müasir gənclik də Nizami ideyalarını öyrənsin və gələcəyə ötürsün”, – deyə pakistanlı professor bildirdi.  

Macarıstanın Karoli Gaspar Univeürsitetinin professoru Miklos Sarkozi ölkəsində Nizami ilə bağlı tədqiqatlardan söz açdı. Bildirdi ki, Nizami irsinin tədqiqinin Macarıstanda beş əsrlik tarixi var. Macarıstan 150 il Osmanlı imperiyasının tərkibində olduğundan həmin dövrdə Nizami Gəncəvi geniş təbliğ olunub. Hazırda Macarıstan Milli Elmlər Akademiyasında Osmanlı dövrünə aid Nizami əlyazmaları qorunur. Bu əlyazmanın əsas nüsxəsi “Xəmsə”nin xülasə formasıdır.

Professor qeyd etdi Macarıstanın tanınmış alimləri A.Vambery, V.Bacher, S.Kegi və başqaları Nizami yaradıcılığı ilə bağlı çoxsaylı araşdırmalar müəllifi kimi tanınırlar. S.Kegi 1980-ci illərdə Azərbaycana səfər edib və Bakı şəhəri və Nizami Gəncəvi haqqında kitab yazıb. O öz əsərlərində dəfələrlə Nizaminin Azərbaycan şairi olduğunu diqqətə çatdırıb.

Bakı Slavyan Universitetinin kafedra müdiri, professor Rəhilə Qeybullayevanın "Nizami yaradıcılığında kamilliyə aparan motivlər və simvollar", kulturoloq, professor Fuad Məmmədovun "Nizami Gəncəvi dahi ruhi mədəniyyət yaradıcısı kimi" və fəlsəfə doktoru Mail Yaqubun “Nizami “Xəmsə”sində insan hüquqları və antroposentrizm: konkret faktlar” mövzularında məruzələri dinlənildi.

Məruzələrdən sonra mütəxəssislər iştirakçıları maraqlandıran sualları cavablandırdılar. Bununla da Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Forumunun ilk iş günü sona çatdı.

“Nizami Gəncəvi: mədəniyyətlər arasında körpü” mövzusuna həsr olunan beynəlxalq forum noyabrın 26-dək müxtəlif tədbir, konfrans və təqdimatlarla davam edəcək.

XƏBƏRLƏR

29.11.2021 18:08
Bakıda “Müxtəlif dinlərin maddi-mənəvi irsi və dinlərdə musiqi” adlı konfrans keçirilib
29.11.2021 13:10
“Sonuncu” filmi daha iki mükafat qazanıb
29.11.2021 11:58
Aşıq Ələsgər yaradıcılığının dərindən öyrənilməsi və mənimsənilməsi bütün türk dünyası üçün vacibdir
26.11.2021 17:47
"Yaradanlar" filmi təqdim olunacaq
26.11.2021 17:05
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Forumu başa çatdı
26.11.2021 13:40
Beynəlxalq forumun növbəti paneli “Xəmsə” dialoqlarının didaktik rolu” adlanırdı
25.11.2021 18:41
Beynəlxalq forumun növbəti panel iclası – "Nizami Gəncəvi: müasir dünyaya baxış"
25.11.2021 17:59
Anar Kərimov Yunanıstanın ölkəmizdəki səfiri Nikolaos Piperiqos ilə görüşüb
25.11.2021 16:18
Özbək dilində Nizami “Xəmsə”nin təqdimatı keçirildi
25.11.2021 16:17
“Böyük Qayıdış: mədəniyyətin dirçəlişi” adlı beynəlxalq konfrans “Abidələri xilas edən Qələbə” və “Mədəniyyətin çiçəklənməsi üçün sülh” adlı sessiyaları ilə öz işinə davam etdi
25.11.2021 13:44
Fikrət Əmirovun və Hacı Zeynalabdin Tağıyevin yubileyləri UNESCO-da qeyd ediləcək
25.11.2021 13:38
Nizami Gəncəvinin ədəbi irsi bəşəriyyətin söz xəzinəsinə mühüm təsir göstərib
25.11.2021 13:36
“Mədəniyyət/Culture” jurnalının yeni sayı işıq üzü görüb
24.11.2021 20:23
“Böyük Qayıdış: mədəniyyətin dirçəlişi” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirildi
24.11.2021 17:17
“Nizaminin Orta əsr Şərqində siyasi və ictimai ənənələrə təsiri” mövzusunda panel iclası
24.11.2021 17:03
Fransız dilində nəşr olunan “Nizami Gəncəvi: qəzəllər və kəlamlar” kitabının təqdimatı oldu
24.11.2021 14:44
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Forumunun açılış mərasimi keçirildi
23.11.2021 14:36
Özbəkistanın media təmsilçiləri Füzuli və Şuşa rayonlarında olublar
23.11.2021 13:21
Bakıda təşkil olunacaq Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Forumu ilə bağlı brifinq keçirildi
22.11.2021 19:49
Bakı Musiqi Akademiyasının 100 illiyi münasibətilə təntənəli yubiley konserti keçirilib
22.11.2021 19:21
Doğum günündə dahi bəstəkarın məzarı ziyarət olundu
22.11.2021 18:47
“Nizamini oxuyaq” kitab-albomu və “Nizami Gəncəvi. Biblioqrafiya” kitabının təqdimatı keçirildi
22.11.2021 18:31
“Nizami Gəncəvi: Mədəniyyətlər arasında körpü” mövzusunda beynəlxalq forum keçiriləcək
22.11.2021 11:22
“Nizami” baleti yenidən Opera və Balet Teatrının səhnəsində
22.11.2021 11:11
Milli Kitabxanada Nizami Gəncəvinin əsərlərinə çəkilmiş miniatürlərdən ibarət sərgi açılıb
22.11.2021 10:30
12-ci Bakı Beynəlxalq Qısa Filmlər Festivalı
19.11.2021 20:32
Nizami Gəncəvinin poeması əsasında “Xeyir və Şər” uşaq tamaşası təqdim edilib
19.11.2021 17:41
Mədəniyyət naziri Anar Kərimov “Yüksəliş” müsabiqəsinin qalibi ilə görüşdü
19.11.2021 14:02
TÜRKSOY-un təşkilatçılığı ilə Bursa şəhərində Nizami Gəncəvi və Yunus Əmrəyə həsr olunan tədbir keçirildi
18.11.2021 18:57
“Nizami Gəncəvinin poetik portreti” və “Nizami Gəncəvinin əsərlərinin el variantları” kitablarının təqdimatı keçirilib
18.11.2021 16:52
“Azərbaycanfilm” Kinostudiyasının əməkdaşları “EnergaCAMERIMAGE” festivalında iştirak edirlər